BU SENE DOMATES

ÜRETİCİNİN YÜZÜNÜ GÜLDÜRDÜ”

Ticaret Borsası Başkanı Ersin Erdoğmuş 2022 yılı hasat sezonunu değerlendirdi. Borsa başkanı Ersin Erdoğmuş hububat fiyatlarından yaş sebze ve meyve fiyatlarına, et ve sütteki gelişmelerden Balıkesir’in tanıtıldığı Uluslararası Gıda Fuarına kadar birçok alanda yaşanan gelişmeler hakkında bilgiler verdi.

Uluslararası Gıda Fuarı’nad bu yıl çok güzel işlere imza atıldığını söyleyen Borsa Başkanı Ersin Erdoğmuş, fuara katılan firmaların gereke yurt içinden gerekse de yurt dışındaki firmalarla bağlantıda bulunduğunu söyledi. Önümüzdeki yıl daha güçlü bir katılımla Balıkesir’in ürünlerini dünya pazarlarında yer almasını sağlayacaklarını söyleyen Erdoğmuş, başta Ticaret borsası üyeleri olmak üzere tüm firmaları fuarlara katılmaları noktasında tavsiyelerde bulundu.

“İLAVE DESTEK ÜRETİCİYE CAN OLDU”

Ticaret Borsası Başkanı Ersin Erdoğmuş yaptığı açıklamalarda şunları ifade etti:

“2022 yılı hasat döneminde hububat dediğimiz arpa ve buğdayda 2021 yılında kuraklığın çok etkisi vardı. Bu yıl iklim koşulları daha iyi gitti. Buğdayda 18-19 milyon ton civarı rekolte beklentisi vardı. Fiyatlar bu yıl biraz daha cazip oldu. Toprak Mahsulleri Ofisi bu yıl geç de olsa TMO’ya teslim edilen buğdaylarda, buğday cinsine göre olan fiyatın üstüne 1000 TL destek verdi. Bu tabi köylü için iyi bir fiyat oldu. Fakat bunun bir dezavantajı oldu. Burada tüccar ve buğday alan bizim üyelerimiz mağdur oldu. Sadece ofise teslim edilen buğdaya bu destek verildi. Halbuki müstahsil makbuzu olan ister tüccara ister ofise versin bu destekten yararlanmalıydı. Tabi bu bizim üyelerimizin işlerini azalttı. Yine şu sıralar ayçiçeği ve mısır başladı. Mısır ve ayçiçeğinde de fiyatlar verildi. Fakat ayçiçeğinde fiyat beklentisi biraz daha yüksekti. Standart desteklerin haricinde buğdaydaki gibi ilave bir destek verilip verilmeyeceği şu an belli değil. Buğdaya, arpaya ilave destek verilince mısır ve ayçiçekte de beklenti var. O da olursa üretici için çok iyi olacak.

“DOMATES ALTIN YILINI YAŞIYOR”

Sebze grubunda domates ve biber de de hasat oldu. Bilhassa domates bu sene çok iyi, üreticinin yüzünü güldürdü. Başlarken 3 liranın üstünde fiyatlar vardı şu sıralar ortalama 2,5 ila 3 lira arasında fiyatlar gidiyor. Bunun yanında kapya biberde, bamyada, sebze grubunda fiyatlar iyi. Tabi burada ana etken beklentiler Rusya’nın Avrupanın doğalgazını kesmesinden dolayı Avrupalı firmalar bilhassa 2 avrodan tüm ürünleri almak istiyorlar. Rusya pazarı da tekrar açıldı. Bugün 2 euro dediğiniz zaman yaklaşık 40 TL ediyor. Yani kışın herhalde domatesi biraz pahalı yiyeceğiz gibi duruyor. Hükümet tabi salça ve domateste ihracatı izine bağladı. Bu ürünlerde yasak yok ama belli ölçüde ihracata izin verecek.

“EKİM ÖNCESİ DESTEKLEMELER AÇIKLANMALI”

Üreticilerin beklentisi 2023 yılının buğday ve arpası Kasım ayında ekilmeye başlanacak. Bununla ilgili Tarım Bakanı değişmişti ve yeni gelen bakan yeni uygulamadan bahsetmişti. İşte gübrede, ilaçta, tohumda destekleyeceklerini, kart sistemiyle destek vereceklerini ve ürünleri alarak mahsuplaşacaklarını söylemişti. Ama bunların bir an önce açıklanması lazım ki çiftçilerimizin de ona göre önlerini görmeleri lazım. Bu dönemde verilecek artı desteklerin açıklanması üreticiye çok fayda sağlayacaktır. Fakat gübrenin sıkışacağını tahmin ediyoruz. Gübrede amonyak büyük bir kullanım, amonyak da doğalgazdan üretiliyor. Avrupa’da doğalgaz sıkıntısı var. Bakalım bunları göreceğiz.

ET VE SÜT FİYATI DÜŞÜK KALDI”

Et ve süt fiyatları 3-4 aydır tatsız, üretici memnun değil, zararda. Besilik sığır ithalatına izin verdiler, buna karşılık koyun kuzu ithalatına da izin verdiler. Fakat piyasalar fiyatları kaldırmadı ve fiyatlar ileriye doğru gitmedi. Şu anda dana kesimleri 95 liralar civarındayken 85-90 lira bandında da kuzu kesimi var. Bugün üreticilerin maliyetleri 110 liralar civarında deniliyor danada. Bunların mutlaka bir dengeye gelmesi lazımdır. Devlet ya üreticiye destek vermeli. Müstahsil makbuzuyla kestiği ette belli kilo başına rakam vermelidir. Yine aynı şekilde sütte de bir sıkıntı var. Bu para sıkılaştırmasından dolayı hem ette, hem sütte fiyatlar çok baskılanıyor. Burada Ulusal Süt Konseyi tavsiye fiyatını veriyor fakat siyaset izin vermediği sürece herhangi bir ilave yapamıyorlar. Şu anda süt fiyatı brüt olarak 7,5 lira ama en azından süt fiyatının 9-9,50 lira seviyesine gelmesi lazım. Burada sevindirici olan tek şey Rusya ve Ukrayna’da tarım koridorunun açılmasıyla hammaddelerdeki anormal yükselişin en azından hızı durdu. Belli ürünlerde belirli oranlarda gevşemeler var. Bu devam ettiği müddetçe en azından hammadde fiyatlarında dolar bazında nısbi gerilemeler var. Dolar kuru hareketlenmediği için şimdilik yem fiyatlarında ufak tefek gerilemeler var. Ama bunlar yaz sezonunda çok daha hızlı olması lazım. Kışın iklim koşullarından dolayı tüketimin artması nedeniyle talep daha fazla oluyor. Burada da bir denge kurulursa süt yem paritesi 1,3’ün altına düştüğü zaman devlet desteklerinin devreye girmesi üretici ve devlet açısından iyi olacaktır. İnşallah önümüzdeki birkaç ay içinde bu desteklerin veya en azından 2022-2023 sezonu için ette, sütte, buğdayda, arpada nasıl bir destek verileceğinin belli olması lazım. Biz bu sene gübrenin çok önemli olacağını düşünüyoruz. Avrupada bir çok tarım işletmelerinin bilhassa sebze grubunda serada üretim yapılmayacağın bahsediliyor. O yüzden salçada ve domateste talep fazla oluyor. Tabi Rusya ile Avrupa arasında siyaseten bir çözüm olur mu bilemiyoruz. Ama doğalgaz ve buna bağlı olarak da enerji fiyatlarının yükselmesi her üretim maliyetini artırıyor.

“FİRMALAR CİDDİ BAĞLANTILAR YAPTI”

Uluslararası Gıda Fuarı bu yıl İstanbul’da 30’ncu kez yapıldı. Biz geçen sene de katılmıştık. Geçen sene de Büyükşehir Belediyesi, biz ve Balıkesir’den 6-7 firmamız vardı. Bu ihtisas fuarı ve halka açık bir fuar değil. Geçen sene de bu fuar çok hareketliydi. Geçen seneden biz memnun kalmıştık. Bu sene de bin 400 metrekare kadar bir yeri kapattık. Yine Büyükşehir Belediyesi, Ticaret Borsası, il ve ilçelerimizden 14’e yakın firma oldu. Bu sene biraz daha hareketli oldu. Bilhassa et ve süt sektöründe fuara katılan firmalarımız hakikatten hem iç piyasaya hem de ihracat manasında ciddi bağlantılar yaptılar. Fuara katılan arkadaşlarla görüşüyoruz ve çok memnun kaldıklarını söylüyorlar. Aşağı yukarı fuara 800’ün üzerinde firma katılım sağladı. Tahminim seneye çok daha fazla katılım göstereceğiz Balıkesir olarak. Biz de Ticaret Borsası olarak 4 gün boyunca orada coğrafi işaretli Balıkesir Kuzusu’nun tanıtımını yaptık. Verimli bir fuar olduğuna inanıyorum. Yani biz fuar kültüründe Balıkesir olarak biraz gerilerdeyiz veya firmalarımız biraz tereddüt ediyorlar ama geçen seneye göre katılımcı olarak ikiye katladık. Önümüzdeki sene bu sayının daha da artacağını tahmin ediyoruz. İhracat yönünden veya iç pazarda tedarikçilerin katılımının seneye daha yoğun olacağına inanıyoruz. Bizim Ticaret Borsası olarak 6 üye firmamız fuara katıldı. Biz onlara meclisimizden alınan karar doğrultusunda maddi destek de sağladık. Zaten KOSGEB’den de yüzde 50’ye yakın fuarlara katılmak için destek alıyorlar. Bundan dolayı seneye daha başarılı fuar olacağını tahmin ediyoruz.

“COĞRAFİ İŞARETLİ BALIKESİR KUZUSUNU TANITMAYA DEVAM EDİYORUZ”

Balıkesir Kuzusu’nun coğrafi işareti alınırken kuralları belliydi. Bizim sıkıntımız şu; biz coğrafi işaret almakla kalmadık. Coğrafi işaretle beraber kulak küpelerinden güvenli bir gıda takip sistemi kurmak istedik. Bizim sistemimiz de çipli küpeler üzerinden yürüyor. Fakat Tarım Bakanlığı araya pandemi de girince çipli küpe alımına çıkmadı. Hayvan küpesi alımları yetkisi de tamamen Tarım Bakanlığı ve Tarım İl Müdürlüklerinde oluyor. Böyle olunca bizim gıda takip sistemi çalışamadı. Coğrafi işaretli kuzuda biz Balıkesir Ticaret Borsası olarak sadece düzenleyici kurumuz. Burada alıcı veya satıcı pozisyonunda değiliz. Bununla ilgili Ticaret Odası olarak “Kuzum Benim” markasıyla reklam, PR çalışmaları yapıyoruz, ama bunlar çoğaldığı zaman bizi arıyorlar ve coğrafi işaretli Balıkesir kuzusunu nereden alabileceklerini soruyorlar. Yani bizi satıcı zannediyorlar. Biz Balıkesir’deki 5-6 mezbahada bu sistemi kurduk. Fakat bilgisayar sistemlerimiz de var ama çipli küpeler olmadığı için sıkıntı oluyor. Balıkesir’de 8 bine yakın üretici var ve biz bunların 4-5 binini kayıt altına aldık. Şu anda ne oluyor? Üretici bize başvuruyor bizim belediyeden, üniversiteden borsadan, koyunculuk enstitüsünden oluşan bir heyetimiz var. Bu heyet başvuru sahibine gidip küpelerden veya kayıtlardan bunların merinos veya kıvırcık ırkı olup olmadığıyla ilgili çalışma yapılıyor ve üretici belgesi verilerek sisteme kayıt oluyor. Sistemimiz çipli küpe olsa, normal çalışsa bunlar kesime geldikleri zaman küpelerden okunuyor bize kayıtlı işletmeyse, coğrafi işarete uygun hayvanı varsa kesildiği zaman sistem onu otomatikman düşüyor. Kesilen hayvana dört tane barkod vererek takibini yapabiliyoruz. Fakat bu sistemi çalıştıramıyoruz. Türkiye’de pilot bölge olarak Balıkesir ve Denizli için çipli küpenin hayvan başına değil de sadece işletme numarası üzerinden yürüyecek sistem üzerine çalışıyoruz. Bu sistemin 3-4 ay içinde bitmesini bekliyoruz. Yani biz piyasaya talep olduğu zaman ürün verebileceğiz. Çünkü mal üretmek sıkıntılı. Yoksa biz coğrafi işaret belgesini alırdık ondan sonra bir takip sistemi veya başka bir uygulamaya gerek kalmıyor. Ama veriler Tarım İl Müdürlüğünde olduğu için sistem üzerinden işlemesi gerekiyor. Bu sistemi ilerletirsek biz bunun reklam ve diğer PR çalışmalarını yapacağız. Ama şu aşamada da her platformda Coğrafi İşaretli Balıkesir Kuzu etinin tanıtımını yapıyoruz. Çünkü bu iş giderek yayılıyor. Ama ilk coğrafi işaret alanlar, markayı oluşturanlar her zaman avantaj sağlıyor. Burada da üreticiye belli bir avantajı sağlamak istiyoruz.”