BALIKESİR DEPREMİ

Alparslan AYRAL

İnsanlık tarihi, doğa ile mücadeledir bir bakıma.

Dağlar aşılır; nehirlere, köprüler yapılır, yer altı geçitleri inşa edilir.

İnsanın gücünün yetmediği doğa olayları vardır, deprem gibi.

Kahramanmaraş da toplumu sarsan can kayıpları oldu. Depremin korkutucu sahneleri tekrar

canlandı zihnimizde

Balıkesir de birinci derece deprem bölgesinde. Riskli bir şehirde yaşıyoruz. Kentin

geçmişinde önemli depremlereler olmuştur.

29 Ocak 1898  tarihinde olan deprem bunlardan biridir. Saat kulesi devrilmiş, Zağnos Paşa

Caminin bir kısmı yıkılmış, yaklaşık elli bin bina sarsıntıdan etkilenmiştir. İlde bulunan yüzde

seksen binanın hasar gördüğünü geri kalanların da tamire muhtaç olduğunu o günün basını

yazar.

O tarihte sancak olan Balıkesir’in en üst yöneticisi Ömer Ali Bey’dir. Bu değerli devlet

adamının hatıralarını ilk defa Rahmetli Muharrem Eren Hocamız Latin asıllı alfabeye çevirmiş

İl Kültür Müdürlüğü de o günkü imkânlar içinde çoğaltmış ve ilgililere dağıtmıştır.

Ömer Ali Bey, anılarında özetle 1898’de Ocak ayında cumartesi günü üç depremin

olduğunu anlatır. Birinci depremde halk dışarı çıkar ve önemli bir yıkım olmaz, birinci

sarsıntıdan dört dakika sonra gerçekleşen sarsıntıda yüksek binalarda çatlaklar oluşur ve

şimdiki Altı Eylül İlkokulunun bahçesinde bulunan o tarihteki Fatma Sultan hamamının

kubbesi çöker. Hamamdan 27 kadın kurtarılır. Akşam ezanına yarım saat önce olan üçüncü

depremde en sağlam binalar dahi yıkılır ve halk dışarıya çıkar. Bu sarsıntılar birkaç gün devam

edince kısmen yıkılmış binalarda yerle bir olur. Mevsimin kış olması kurtarama çalışmalarını

zorlaştırır.

Ömer Ali Bey’in o tarihte aldığı önlemler bir tecrübe olarak şimdiki yetkililere yol

gösterebilecek niteliktedir. Hapishaneleri boşaltılıp mahkûmların barakalarda tutulması,

vatandaşın soğuktan korunması için o günlerde uygun yerlerde ateş yakılması, besin

maddeleri temin edilmesi, yaralıların tedavi edilmesi için önlemler alınması, kıymetli

evrakların uygun yerlere taşınması o dönemde süratle alınan tedbirlerdir.

Tevfik Fikret Balıkesir depreminden duyduğu üzüntüsünü bir şiiriyle dile getirir.

“ Harâb-ı zelzele bir köy... Şu yanda, bir çatının

Çürük direkleri dehşetle fırlamış; öteden

Çamur yığıntısı şeklinde bir zemîn katının

Yıkık temelleri manzûr; uzakta bir mesken

Zemîne doğru eğilmiş, heman sukût edecek;

Önünde bir kadın... Of, artık istemem görmek!

Bu levha kalbimi tahrîk içinse, kâfidir;”

…………

Depremde tamamen yıkılan Balıkesir’i yeniden inşa edilmesini sağlayan ve mal varlığını da

Kızılay Derneğine bağışlayan Ömer Ali Bey’i rahmetle anıyorum.